Οι γέφυρες των βιβλίων
Το τελευταίο διάστημα διαβάζω, έπειτα από χρόνια, εντατικά. Σ` αυτό συνέβαλε και το ότι άρχισε και ο γιος μου να κάνει το ίδιο κάθε βράδυ για λίγη ώρα, κι` έτσι κατορθώσαμε να συντονιστούμε.
Το τελευταίο βιβλίο που διάβασα αξίζει ιδιαίτερης μνείας, μια που άξιζε και κάθε λεπτό του ταξιδιού και παραπάνω. Πρόκειται για τον "Papyrus" της Irene Vallejo, στην αγγλική του έκδοση, που αγόρασα εν ώρα αναμονής στο αεροδρόμιο- δεν θυμαμαι ποιο, μάλλον του Λουξεμβούργου.
Πρόκειται για ένα ταξίδι στην ιστορία του βιβλίου καθ` εαυτού, από την γραφή, την καταγραφή, τη γραφική ύλη, μέχρι την ίδρυση των μεγάλων ιστορικών βιβλιοθηκών του αρχαίου κόσμου, τους ακόρεστους αναγνώστες και βιβλιοσυλλέκτες. τους πολέμους ενάντια στην κατοχή και ανάγνωση βιβλίων που από διαφορετικά καθεστώτα κρίνονταν 'επιβλαβή', στην τόλμη των γυναικών να φανερωθούν μέσα από την πένα, παρ` ό,τι μόνο μικρά σπαράγματα της παρουσίας τους έφτασαν σ` εμάς. Παράλληλα, σποραδικά αναφέρεται και στην προσωπική της σχέση με το βιβλίο, την βιβλιοφιλία και τη συγγραφή, μικρές κλειδαρότρυπες εδώ κι` εκεί, που αφήνουν να διαφανούν οι ομοιότητες των βιβλιόφιλων απανταχού και διαχρονικά. Το λάτρεψα.
Θέλω όμως να σταθώ και σε κάτι ακόμα: στο βιβλίο της περιλαμβάνει πάμπολες βιβλιογραφικές αναφορές, χτίζοντας έτσι γέφυρες θεματολογικές ανάμεσα σε συγγραφείς διαφορετικών εποχών και ειδών, δημιουργώντας έτσι αναγνωστικούς σταθμούς σε αυτούς που θέλουν να κάνουν το ταξίδι ακόμα πιο ενδελεχές και να δουν μέσα από διαφορετικές σκοπιές την ιστορία του βιβλίου και της ανάγνωσης.
Η συγγραφέας, σαφώς, δεν κάνει κάτι καινοτόμο, αντίθετα είναι πολύ συνηθισμένο, σχεδόν αναπόφευκτό, όταν κάνεις ιστορική έρευνα και αναζητάς πηγές τεκμηρίωσης ή διαφορετικές οπτικές γωνίες. Ωστόσο, πρώτη φορά σκέφτηκα να χαράξω μια πορεία με πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς, από πηγή σε πηγή, και ξεκίνησα να σημειώνω τους προτεινόμενους συγγραφείς με τους σχετικούς τίτλους. Συνειδητοποίησα, έτσι, ότι ένας εξ αυτών βρισκόταν ήδη στη βιβλιοθήκη μου, ένα βιβλίο που αγόρασα φέτος σε ένα σύντομο ταξίδι στις Βρυξέλλες και που βρισκόταν κάπου ανάμεσα στον πύργο αδιάβαστων βιβλίων που έχω υψώσει στην γωνιά που συνήθως διαβάζω. Μέ εκανε να θυμηθώ το όμορφο βιβλιοπωλείο, ένα πραγματικό βιβλιοπωλείο, όχι αυτό που ανάμεσα σε δώρα και χαρτικά διαθέτει μικρή συλλογή βιβλίων, αλλά έχει μόνο βιβλια και οι αναγνώστες είναι και θαμώνες, που συναντιούνται εκεί και ανταλλάσσουν απόψεις και προτάσεις. Από τα θεμέλια του πύργου αυτού, ανέβηκε στον δεύτερο όροφο. Στον πρώτο όροφο βρέθηκαν τα βιβλία ενός Πολωνού συγγραφέα- δημοσιογράφου, του Ryszard Kapuscinski που ταξίδεψε πολύ με την ιδιότητα του δημοσιογράφου, αλλά, όπως αναφέρει η Vallejo στο βιβλίο της, ήταν λάτρης του Ηροδότου, και γι`αυτό τα βιβλία του έχουν το ύφος, τη θεματική και τον στόχο του Ηροδότου, να καταγράψει τα λαογραφικά και εθνογραφικά χαρακτηριστικά των τόπων που επισκέφθηκε. Για σκέψου, λέω, εσύ που είσαι Ελληνίδα και φιλόλογος, έχεις διαβάσει αποσπασματικά κάποιες από τις ιστορίες του Ηροδότου, από το σχολικο βιβλίο, και ο άλλος το έχει σαν mantra στα ταξίδια του, όπως ο Μέγας Αλέξανδρος είχε την Ιλιάδα κάτω από το μαξιλάρι του.
Επομένως, αυτό που θα ακολουθήσει είναι τα δύο βιβλία του Kapuscinski, θα είναι ο Ηροδότος και έπειτα ο Pierre Bayard, και ίσως η "Ιστορία της Γραφής" του Χρήστου Λάζου, αγορασμένο πάνω από 20 χρόνια πριν και μετά ποιος ξέρει ποιος θα είναι ο επόμενος σταθμός.
Αυτό που είναι επίσης εκπληκτικό είναι πώς ένα όνομα - άγνωστο μέχρι τώρα σε μένα - ξαφνικά γίνεται σημαδούρα στο πέλαγος των συγγραφέων. Τον Kapuscinski, για παράδειγμα, τον ξεχώρισα μέσα από ένα τεράστιο πλήθος βιβλίων στο Bazaar International του Λουξεμβούργου μια Κυριακή απόγευμα, έχοντας ελάχιστη ώρα στη διάθεσή μου πριν την αναχώρηση, κοιτώντας βιαστικά τίτλους σε ατέλειωτες σειρές βιβλίων. Τι πιθανότητες υπήρχαν να τον εντοπίσω με μια κλεφτή ματιά; Κι` όμως, ζώντας σε μία πολυ- πολιτισμική χώρα, οι πιθανότητες να εντοπίσω ένα τέτοιο βιβλίο και μάλιστα δεύτερο χέρι σε άψογη κατάσταση, γραμμένο τη δεκαετία του `70 είναι σαφώς πιο αυξημένες, από το αν το αναζητούσα σε μια έκθεση βιβλίου στην Αθήνα. Ο συγγραφέας σχεδόν με 'φώναξε' να τον εντοπίσω, νομίζω.
Θα μου πεις, καλά, δεν σκαμπάζεις απο διαδίκτυο; Φυσικά. Δίπλα στα αξεσουάρ μόδας, τους ξηρούς καρπούς και τα αντηλιακά υπάρχει πιθανότητα να βρεις και το βιβλίο που αναζητάς πληκτρολογώντας μια λέξη- κλειδί. Μα εδώ μιλάμε για την πιθανότητα να σε βρει αυτό, σε μια θάλασσα από βιβλία που το μόνο φίλτρο που διαθέτεις είναι τα μάτια σου, ενώ την ίδια ώρα ο γιος σου σε τραβάει από το μανίκι και σου φωνάζει "φτάνει, εσύ δεν πρέπει να είσαι δίπλα σε βιβλία".
Τα χάσματα του χωροχρόνου είναι ανύπαρκτα για τα βιβλία. Κάθε λέξη, κάθε χαρακτήρας είναι μια μηχανή του χρόνου, όπου συγγραφείς και αναγνώστες συναντιούνται στην απαρχή της χάραξης του πρώτου γράμματος πάνω σε γραφική ύλη, για να αναβιώσουν το θαύμα της επικοινωνίας και της μετάληψης της γνώσης. Γι` αυτό, όπως αισιόδοξα πιστεύει η Vallejo, το βιβλίο, όπως ο τροχός και η γραφίδα, δεν θα αντικατασταθεί ποτέ από την τεχνολογία, αντίθετα θα συνυπάρξει και ίσως επιβιώσει της τεχνολογίας, όπως συμβαίνει τα τελευταία τρεις χιλιάδες χρόνια.
Σχόλια